Lợi ích của việc ăn chay
Ăn chay có thể mang lại lợi ích gì, và cần chú ý điều gì để đủ chất? Đọc phần tóm tắt, mở bằng chứng hoặc so sánh dinh dưỡng giữa các thực phẩm bên dưới.
Xem so sánh số liệu dinh dưỡng
Ăn chay và sức khỏe
Thông tin chỉ để tham khảo, không thay thế lời khuyên của bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng. Người có bệnh lý, đang mang thai hoặc nuôi con nhỏ nên hỏi ý kiến chuyên gia trước khi đổi chế độ ăn.
Ăn chay cần kết hợp nhiều loại thực phẩm
Ăn chay có thể cung cấp đủ chất khi được lên kế hoạch hợp lý, không chỉ là ăn đa dạng. Người thuần chay cần thêm nguồn vitamin B12 đáng tin cậy.Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets (J Acad Nutr Diet 2016;116(12):1970-1980)Melina V, Craig W, Levin S; Academy of Nutrition and DieteticsTất cả nguồn tham khảo
Bằng chứng và lưu ý
Theo tuyên bố năm 2016 của Học viện Dinh dưỡng và Ăn kiêng Hoa Kỳ, ăn chay và thuần chay có thể cung cấp đủ dinh dưỡng khi biết lựa chọn và kết hợp thực phẩm hợp lý.
Mỗi độ tuổi có nhu cầu riêng
Ăn chay có thể phù hợp ở nhiều giai đoạn của cuộc sống, kể cả khi mang thai, cho con bú và chơi thể thao. Mỗi giai đoạn cần chú ý khác nhau, nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng khi bạn chưa chắc.Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets (J Acad Nutr Diet 2016;116(12):1970-1980)Melina V, Craig W, Levin S; Academy of Nutrition and DieteticsTất cả nguồn tham khảo
Bằng chứng và lưu ý
Tuyên bố năm 2016 cũng cho rằng chế độ ăn chay được chuẩn bị hợp lý có thể phù hợp với nhiều độ tuổi, kể cả khi mang thai, cho con bú và với người chơi thể thao. Mỗi giai đoạn có nhu cầu khác nhau, nên cần hướng dẫn riêng khi cần.
Đừng bỏ qua vitamin B12
Người thuần chay cần thực phẩm có bổ sung vitamin B12 hoặc viên bổ sung. Người ăn chay có sữa, trứng cũng cần bảo đảm nhận đủ vitamin này.Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets (J Acad Nutr Diet 2016;116(12):1970-1980)Melina V, Craig W, Levin S; Academy of Nutrition and DieteticsTất cả nguồn tham khảo
Bằng chứng và lưu ý
Người ăn thuần chay cần nguồn vitamin B12 đáng tin cậy, như thực phẩm có bổ sung B12 hoặc viên bổ sung. Người ăn chay có sữa và trứng cũng cần bảo đảm nhận đủ B12; chỉ có các món này trong thực đơn chưa cho biết tổng lượng B12 đã đủ hay chưa.
Tác động đến môi trường
Ăn nhiều thực vật thường nhẹ nhàng hơn với môi trường: dùng ít tài nguyên thiên nhiên và gây ít tác hại hơn.Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets (J Acad Nutr Diet 2016;116(12):1970-1980)Melina V, Craig W, Levin S; Academy of Nutrition and DieteticsTất cả nguồn tham khảo
Bằng chứng và lưu ý
Chế độ ăn thực vật dùng ít tài nguyên thiên nhiên hơn và gây ít tác hại môi trường hơn chế độ ăn nhiều sản phẩm động vật.
Ăn chay và sức khỏe tim mạch
Các nghiên cứu được dẫn ghi nhận người ăn chay ít gặp bệnh tim do thiếu máu nuôi tim hơn. Đây là mối liên hệ quan sát được, chưa chứng minh ăn chay là nguyên nhân hay giúp giảm mọi bệnh tim mạch.Vegetarian, vegan diets and multiple health outcomes: A systematic review with meta-analysis of observational studies (Crit Rev Food Sci Nutr 2017;57(17):3640-3649)Dinu M, Abbate R, Gensini GF, Casini A, Sofi FTất cả nguồn tham khảo
Bằng chứng và lưu ý
Một nghiên cứu tổng hợp công bố năm 2017 ghi nhận người ăn chay có nguy cơ mắc hoặc tử vong do bệnh tim vì thiếu máu nuôi tim thấp hơn khoảng 25%. Đây là sự khác biệt quan sát được, chưa chứng minh ăn chay là nguyên nhân. Nghiên cứu không ghi nhận khác biệt rõ ràng về bệnh tim mạch nói chung hoặc tử vong do mọi nguyên nhân.
Cân nặng, mỡ máu và đường huyết
Các nghiên cứu được dẫn ghi nhận người ăn chay thường có cân nặng so với chiều cao, mỡ máu và đường huyết thấp hơn. Kết quả này không có nghĩa ai ăn chay cũng giảm cân hay giảm đường huyết.Vegetarian, vegan diets and multiple health outcomes: A systematic review with meta-analysis of observational studies (Crit Rev Food Sci Nutr 2017;57(17):3640-3649)Dinu M, Abbate R, Gensini GF, Casini A, Sofi FTất cả nguồn tham khảo
Bằng chứng và lưu ý
Trong nghiên cứu tổng hợp công bố năm 2017, các nghiên cứu ghi nhận tại một thời điểm cho thấy người ăn chay thường có chỉ số cân nặng so với chiều cao (BMI), cholesterol trong máu và đường huyết thấp hơn người có ăn thịt. Kết quả cũng ghi nhận mức LDL, thường gọi là cholesterol xấu, thấp hơn. Đây là kết quả quan sát tại một thời điểm, không chứng minh ăn chay gây ra những khác biệt này.
Ăn chay có thể liên quan đến tỉ lệ ung thư thấp hơn
Nghiên cứu được dẫn ghi nhận người ăn chay có tỉ lệ mắc ung thư nói chung thấp hơn, nhưng chưa chứng minh quan hệ nhân quả. Trong nghiên cứu này, kết quả với từng loại ung thư riêng chưa rõ ràng.Vegetarian, vegan diets and multiple health outcomes: A systematic review with meta-analysis of observational studies (Crit Rev Food Sci Nutr 2017;57(17):3640-3649)Dinu M, Abbate R, Gensini GF, Casini A, Sofi FTất cả nguồn tham khảo
Bằng chứng và lưu ý
Nghiên cứu tổng hợp công bố năm 2017 ghi nhận tỉ lệ mắc ung thư nói chung thấp hơn khoảng 8% ở người ăn chay và khoảng 15% ở người thuần chay. Kết quả ở nhóm thuần chay chỉ dựa trên ít nghiên cứu. Trong nghiên cứu này, với từng loại ung thư riêng, chưa thấy khác biệt rõ ràng. Đây là mức giảm nguy cơ tương đối, không phải số điểm phần trăm giảm nguy cơ tuyệt đối; dữ liệu quan sát không chứng minh quan hệ nhân quả.
Mỡ xấu trong máu
Trong các nghiên cứu được dẫn, ăn chay giúp giảm mỡ “xấu” trong máu. Mức thay đổi khác nhau giữa mỗi người và còn phụ thuộc cách ăn.Effects of Vegetarian Diets on Blood Lipids: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials (J Am Heart Assoc 2015;4(10):e002408)Wang F, Zheng J, Yang B, Jiang J, Fu Y, Li DTất cả nguồn tham khảo
Bằng chứng và lưu ý
Một nghiên cứu tổng hợp năm 2015 gộp kết quả của 11 thử nghiệm ngẫu nhiên có nhóm đối chứng cho thấy ăn chay làm giảm cholesterol toàn phần khoảng 0,36 mmol/L và LDL (cholesterol xấu) khoảng 0,34 mmol/L. HDL (cholesterol tốt) cũng giảm nhẹ khoảng 0,10 mmol/L. Triglyceride, một loại mỡ trong máu, chưa có thay đổi rõ ràng.
Những chất cần chú ý
Khi ăn chay, bạn nên chú ý các chất như vitamin B12, vitamin D, omega-3, canxi, sắt và kẽm. Thực đơn hợp lý, thực phẩm có bổ sung chất hoặc viên uống khi cần có thể giúp bạn đủ chất.Nutrition concerns and health effects of vegetarian diets (Nutr Clin Pract 2010;25(6):613-620)Craig WJPosition paper on vegetarian diets from the working group of the Italian Society of Human Nutrition (Nutr Metab Cardiovasc Dis 2017;27(12):1037-1052)Agnoli C, Baroni L, Bertini I, et al.Tất cả nguồn tham khảo
Bằng chứng và lưu ý
Vitamin B12, vitamin D, omega-3, canxi, sắt và kẽm là những chất cần chú ý khi ăn chay. Các tài liệu tổng quan cho thấy có thể đáp ứng nhu cầu bằng thực đơn hợp lý, kết hợp thực phẩm có bổ sung các chất này hoặc viên bổ sung khi cần.

So sánh dinh dưỡng giữa thực phẩm
Đối chiếu 13 thực phẩm từ thực vật và 8 thực phẩm từ động vật theo cùng khối lượng hoặc cùng số calo, với số liệu từ USDA.
Trên mỗi phần thực phẩm cùng khối lượng, khi chọn giá trị thuận lợi nhất của mỗi nhóm: thực vật nổi bật ở 10 mục, gần tương đương ở 1 mục; động vật nổi bật ở 1 mục. Đây không phải điểm đánh giá toàn bộ chế độ ăn.
So sánh theo từng chất dinh dưỡng
Tính trên 100 g. Mỗi bên lấy thực phẩm tốt nhất trong danh sách bên dưới, không phải mức trung bình của cả nhóm. “Ngang nhau” nghĩa là hai giá trị chênh nhau không quá 15%.
| Chất | Từ thực vật | Từ động vật | Kết quả |
|---|---|---|---|
| Đạm | Hạt bí (nhân khô)30,23 g | Ức gà, nướng31,02 g | Ngang nhau |
| Sắt | Hạt bí (nhân khô)8,82 mg | Thịt bò xay 85% nạc, áp chảo2,68 mg | Thực vật nổi bật |
| Canxi | Đậu hũ cứng (tẩm canxi sulfat)683 mg | Sữa chua nguyên kem không đường121 mg | Thực vật nổi bật |
| Kẽm | Hạt bí (nhân khô)7,81 mg | Thịt bò xay 85% nạc, áp chảo6,2 mg | Thực vật nổi bật |
| Magiê | Hạt bí (nhân khô)592 mg | Tôm, luộc37 mg | Thực vật nổi bật |
| Vitamin B9 (folate) | Đậu lăng, luộc181 µg | Trứng gà luộc44 µg | Thực vật nổi bật |
| Kali | Hạt bí (nhân khô)809 mg | Thịt heo thăn nạc, nướng421 mg | Thực vật nổi bật |
| Chất xơ | Đậu đen, luộc8,7 g | Ức gà, nướng0 g | Thực vật nổi bật |
| Chất béo bão hòa | Cải bó xôi, luộc0,04 g | Tôm, luộc0,52 g | Thực vật nổi bật |
| Cholesterol | Đậu hũ cứng (tẩm canxi sulfat)0 mg | Sữa bò nguyên kem10 mg | Thực vật nổi bật |
| Vitamin C | Bông cải xanh, luộc64,9 mg | Cá hồi nuôi, nướng3,7 mg | Thực vật nổi bật |
| Vitamin B12 | Tempeh (đậu nành lên men), nấu chín0,14 µg | Cá hồi nuôi, nướng2,8 µg | Động vật nổi bật |
Ức gà và thịt nạc có nhiều đạm hơn trên mỗi 100 g, nhưng đậu hũ, tempeh và đậu nành xanh cũng cho lượng đạm đáng kể. Đạm thực vật tiêu hóa kém hơn một chút, nên người ăn chay có thể cần ăn nhiều hơn mức khuyến nghị chung và nên đa dạng đậu, đậu nành, hạt và ngũ cốc.
FoodData CentralU.S. Department of Agriculture, Agricultural Research ServicePosition paper on vegetarian diets from the working group of the Italian Society of Human Nutrition (Nutr Metab Cardiovasc Dis 2017;27(12):1037-1052)Agnoli C, Baroni L, Bertini I, et al.Tất cả nguồn tham khảoSố liệu: USDA FoodData Central, SR Legacy (April 2018), mỗi 100 g thực phẩm ăn được.FoodData CentralU.S. Department of Agriculture, Agricultural Research ServiceTất cả nguồn tham khảo